तपाईंको इन्स्टाग्राममा कति जना फलोअर छन्? तपाईंले राखेका फोटोमा कति लाइक आउँछन्?
तपाईं दिनमा कति पटक पोस्ट गर्नुहुन्छ? अनि राति अबेरसम्म इन्स्टाग्राम चलाउनुहुन्छ कि चलाउनुहुन्न?
यी सामान्य गतिविधिले तपाईंको मनभित्र लुकेको एउटा कुरा संकेत गर्न सक्छन् भन्ने नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ।
त्यो हो— एक्लोपन।
तर अनुसन्धानको सबभन्दा रोचक निष्कर्ष अर्कै छ।–
धेरै मानिससँग सम्पर्कमा रहने, नियमित फोटो राख्ने र सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय देखिने व्यक्ति पनि भित्रभित्रै एक्लो हुन सक्छ।
अझ आश्चर्यको कुरा, साथीभाइको अभावले हुने एक्लोपन र भावनात्मक निकटताको अभावले हुने एक्लोपन इन्स्टाग्राममा फरक ढंगले प्रकट हुन सक्छन्।
अमेरिकाका ४१५ जना कलेज विद्यार्थीको इन्स्टाग्राम गतिविधि अध्ययन गरेका अनुसन्धानकर्ताले यस्तो निष्कर्ष निकालेका हुन्।
यो अनुसन्धान यही नोभेम्बर ६ मा वैज्ञानिक जर्नल 'एनपिजे मेन्टल हेल्थ रिसर्च' मा प्रकाशित भएको छ।
क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, सान डिएगोका युएयी जियाङ, केभिन लुइस, बार्टन डब्लू पाल्मर, फेई दाई र पिओत्र विन्केलम्यान अनुसन्धानमा संलग्न छन्।
अनुसन्धानको मुख्य प्रश्न थियो— मानिसले आफ्नो एक्लोपनबारे केही नबताए पनि इन्स्टाग्राममा गर्ने गतिविधिबाट त्यसको संकेत पत्ता लगाउन सकिन्छ?
यसका लागि अनुसन्धानकर्ताले सहभागीहरूको सहमतिमा उनीहरूको इन्स्टाग्राम डेटाको अभिलेख लिए।
उनीहरूले कति पटक पोस्ट गरिन्छ, कति लाइक र कमेन्ट गरिन्छ, कुन समयमा सक्रिय भइन्छ, कस्ता शब्द लेखिन्छन् र फोटोमा कस्ता अनुहार देखिन्छन् भन्ने विश्लेषण गरे।
त्यसपछि सहभागीले मनोवैज्ञानिक प्रश्नावलीमा दिएका जबाफसँग यी गतिविधि तुलना गरे।
नतिजामा एउटा महत्त्वपूर्ण भिन्नता देखियो।
एक्लोपन एउटै हुँदैन।
मानौं, तपाईं नयाँ सहरमा बसाइँ सर्नुभएको छ। त्यहाँ चिनजानका मानिस कम छन्। साथीभाइसँग भेटघाट हुँदैन। सामूहिक गतिविधिमा सहभागी हुन पाउनुहुन्न।
यो सामाजिक एक्लोपनको उदाहरण हुन सक्छ।
अब अर्को अवस्था कल्पना गर्नुहोस्।
तपाईंका धेरै साथी छन्। कार्यालयमा सहकर्मीसँग कुराकानी हुन्छ। इन्स्टाग्राममा सयौं वा हजारौं फलोअर छन्। फोटो राख्दा लाइक पनि आउँछन्। तर मनको कुरा खोल्न सक्ने, दुःख बाँड्न सक्ने वा आफूलाई गहिरोसँग बुझिदिने मान्छे छैन।
यो भावनात्मक एक्लोपन हो।
दुवै अवस्थामा मानिसले एक्लो महसुस गर्न सक्छ। तर त्यसका कारण र अनुभव फरक हुन्छन्।
अनुसन्धानकर्ताले इन्स्टाग्राममा यी दुई अवस्थासँग सम्बन्धित फरक व्यवहार फेला पारे।
सामाजिक एक्लोपन बढी महसुस गर्ने सहभागीहरूमा अरूसँग डिजिटल अन्तरक्रिया कम हुने प्रवृत्ति देखियो। उनीहरूको गतिविधिमा कम लाइक र कम कमेन्ट जस्ता संकेत भेटिए।
तर भावनात्मक एक्लोपनको सम्बन्ध अर्कै किसिमका गतिविधिसँग देखियो।
त्यस्ता सहभागीका शब्दमा नकारात्मक भावना बढी देखिने, फोटोमा उदास वा रिसाएका अनुहारका अभिव्यक्ति भेटिने र राति अबेरको गतिविधि बढी हुने सम्बन्ध अनुसन्धानले देखायो।
केही विश्लेषणमा भावनात्मक एक्लोपन बढी भएका सहभागीले इन्स्टाग्राममा धेरै पोस्ट गर्ने प्रवृत्ति समेत देखियो।
यसले एउटा रोचक प्रश्न उठाउँछ।
एक्लो महसुस गर्ने मानिस सामाजिक सञ्जालमा झन् बढी सक्रिय किन हुन सक्छ?
यसको सम्भावित व्याख्या हो— कसैसँग भावनात्मक निकटता नपाएको मानिसले सामाजिक सञ्जालमा प्रतिक्रिया, सम्पर्क वा आत्मीयता खोजिरहेको हुन सक्छ।
यो अनुसन्धानले मानिस किन धेरै पोस्ट गर्छन् भन्ने मनसाय प्रत्यक्ष जाँचेको छैन। त्यसैले यो सम्भावित व्याख्या मात्र हो।
अध्ययनको महत्त्वपूर्ण पक्ष भनेको धेरै फलोअर हुनु र एक्लोपन नहुनु एउटै कुरा होइन भन्ने हो।
इन्स्टाग्राममा सयौं मानिससँग जोडिनु र वास्तविक जीवनमा कसैसँग आत्मीय सम्बन्ध हुनु फरक अनुभव हुन्। सामाजिक सञ्जालमा कसैले तपाईंको फोटो मन पराउनु एउटा कुरा हो। तपाईंलाई दुःख पर्दा कसैले तपाईंको कुरा सुन्नु अर्कै कुरा हो।
यो अध्ययनका आफ्नै सीमितता पनि छन्।
सहभागीहरू अमेरिकी कलेजका विद्यार्थी थिए। उनीहरूमा महिलाको संख्या बढी थियो र अधिकांश एसियाली वा श्वेत पृष्ठभूमिका थिए। नेपालजस्तो फरक सामाजिक र सांस्कृतिक परिवेशमा पनि यस्तै परिणाम आउँछन् भन्ने प्रमाण अहिले छैन।
अर्को कुरा, अनुसन्धानले इन्स्टाग्रामका गतिविधि र एक्लोपनबीच सम्बन्ध देखाएको हो। इन्स्टाग्रामले मानिसलाई एक्लो बनाउँछ भन्ने प्रमाणित गरेको होइन।
तैपनि यस अनुसन्धानले मानिसको सम्बन्धबारे एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा सम्झाउँछ। हामी कति जनासँग जोडिएका छौं भन्नेभन्दा ती सम्बन्धमा कति आत्मीयता अनुभव गर्छौं भन्ने पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।
इन्स्टाग्राममा कसैको जीवन निकै रमाइलो, व्यस्त र मानिसहरूले भरिएको देखिन सक्छ। तर त्यो दृश्यले उसको मनभित्रको एक्लोपनको पूरा कथा बताउँदैन।
अध्ययनले त्यही नदेखिने कथाका केही संकेत फेला पारेको छ।
